کهن دیار ریز

 شهرستان لنجان اصفهان به مرکزیت زرین شهرکنونی و ریز سابق به واسطه قرار گرفتن در مسیر زاینده رود از کهن ترین شهرستان های استان اصفهان و فلات مرکزی ایران به شمار می رود که ردپای تاریخ را به سبب وجود عوامل مشترک زیست محیطی و استراتژیک با شهر اصفهان در جای جای آن می توان دنبال کرد.

مرکز شهرستان به سبب مجاورت با زاینده رود در سال 1336 طبق مصوبه شورای شهر ریز، با الهام از نام کهن زرین رود به زرین شهر تغییر نام یافت. تا چرخه امروزی شدن را در تغییر نام خود نیز متجلی کند. اما کهن نام این سرزمین « ریز» طبق نظریه کارشناسان صاحب نظر، برگرفته از واژه کهن و اوستایی- پهلوی « ریژ» به معنای سرزمین کنار رود می باشد که با موقعیت جغرافیایی آن نیز تطابق دارد و در تداول عامیانه به واژه ریز تغییر شکل یافته است.

این نوین شهر و کهن ده دهه های گذشته از روزگاران کهن به عنوان مرکز هسته های پراکنده جمعیتی منطقه، از دید انسان جستجو گر دور نمانده و در اعماق تاریخ نیز همواره در سیر مهاجرت و سکنی گزینی اقوام گوناگون قرار گرفته است .

 طبق نظر کارشناسان باستان شناسی ، اشیاء کشف شده در تله های باغ محمود، باغ دراز و تله کافر که در جنوب این شهر و در مجاورت مادی کهن ریز قرار دارد، برآمده از دل معدودی از تپه های باستانی مسیر زاینده رود می باشد که از لحاظ تاریخی همدوره با تمدن سیلک کاشان بوده و این مساله نشان از قدمت حیات اجتماعی آن دارد.

از دیگر آثار تاریخی فرهنگی این منطقه می توان به مسجد صباحی (مسمی به رییس فرقه اسماعیلیه ) حمام صحرایی با کتیبه 800 ساله، قلعه اعراب ، پل شاه نشین و تالار کهن ریز، آسیاب ها ،کبوتر خانه ها و عصار خانه، حمام های خزانه ای، قلعه‌های دفاعی  و مساجد گوناگون اشاره کرد که به جز مسجد رحیم خان (جامع) قلعه حسین آباد و باغ برجی شرق ریز مربوط به دوره قاجار و حوزه علمیه قدیمی ریز کلیه آثار ذکر شده در هجوم چرخه افسار گسیخته صنعت وتوسعه       بی حساب همچون دیگر نمادهای تاریخی فرهنگی شهر از صفحه روزگار محو گردیده اند.

                                              نمونه ای از سفالینه های کشف شده 

درتله های باغ محمود ریز در دهه ۲۰

شخصیت های علمی فرهنگی این شهر از مهم ترین مولفه های تاریخی فرهنگی آن به شمار می رود. همان گونه که در اشعار محلی و منطقه ای، هر روستا و منطقه شهره محصول،  خصوصیت و یا شخصیت های خود می باشد،روستای ریز شهره علمایش بوده که از این گذر می توان به حکیم فیلسوف اسماعیل ابن محمد ریزی (از دانشمندان قرن هفتم هجری قمری)صاحب کتب رساله نصرتیه و حیات النفوس که هنوز هم بعنوان یکی از معتبرترین منابع فلسفه  دانشگاههای کشور بشمار می رود،  علامه ملا عبدالوهاب ریزی صاحب چند جلد تعلیقات مفصل بر کتاب القسطاس المستقیم و رسالاتی در احکام متوفی ۱۲۸۱(ه-ق)، علامه شیخ مرتضی ریزی(پیشوای دینی اهالی اصفهان و اطراف و رهبر مبارزات آنان در مقابل تعدیات ظل السلطان و ارسال کننده حکم درخواست انفصال ایشان از حکومت اصفهان و پشتیبان مردم تاخلع  نهایی او از حکومت اصفهان ) مدفون در تکیه ریزی تخت فولاد اصفهان متوفی۱۳۲۹(ه-ق)، شیخ ابوالمعالی ریزی اولین استاد حضرت آیت الاه بروجردی مرجع اعلای تشیع، مجتهد و فقیه اصولی آقاشیخ ابوالفضل ریزی (مدفون در تکیه ریزی تخت فولاد متوفی ۱۳۳۹ ه-ق)، شیخ ضیاء الدین ریزی از علمای برجسته حوزه  نجف اشرف،ملا حسن ریزی شاگرد خاص حوزه درس حاجی آباده ای و مدفون در تکیه آباده ای تخت فولاد اصفهان متوفی(۱۲۹۹ ه-ق)، آقا سید اسماعیل ریزی از علمای برجسته سامرا ونجف اشرف و شاگرد میرزای بزرگ شیرازی در سامرا (از رهبران مشروطیت و نماینده اولین دوره مجلس شورای ملی)و فقیه وارسته مریم ریزی صاحب کتاب وزین و مرجع مطالب السوال، شیخ جعفر ریزی  پدر فقیه وارسته مریم ریزی، سید آقاجان نوربخش جد اعلای دکتر محسن نور بخش وزیر اقتصاد و دارایی و رییس بانک مرکزی، ملا لطف اله شمس الواعظین ریزی  صاحب کتب جواهر الکلام و شمس طالعه ،ملا ابوالقاسم ریزی،ابوالحسن ریزی و حضرت آیت الله شیخ محمود شریعت ریزی در سده های گذشته و همچنین هنرمندان، صنعتگران و شخصیت های اجتماعی برجسته همچون سردار جعفرقلی خان ریزی (رهبر اهالی ریز درمبارزه علیه تعدی های شاهزادگان قاجار )، میرزا عبدالجواد خطیب از خطاطان برجسته اصفهان و صاحب دیوان اشعار با قریب بر سه هزار بیت شعر و استاد نامدار حاج علی پرورش سازنده اولین پل معلق کشور بر روی زاینده رود با ابزار ساده آهنگری قدیم و میرزا احمد نقاش استاد حاج میرزا آقا امامی معروف از نقاشان برجسته کشور در دوره قاجار اشاره کرد که همه و همه به عنوان زیر ساختار جامعه علمی فرهنگی شهر در عصر نوین منجر به ظهور چهره های شاخصی همچون پروفسور عبدالرحیم رجایی ریزی ، پروفسور مهدی پرورش ریزی و دکتر خدامراد مرادیان از چهره های ماندگار علمی و بین المللی و دهها چهره برجسته علمی فرهنگی دیگر گردیده است .

از مهمترین آثاری که امروزه به عنوان جاذبه توریستی و گردشگری این شهر بشمار می رود، ساحل زاینده رود و پارک ساحلی زرین شهر است که به همت جناب آقای فروتن شهردار محترم این شهر در دهه های اخیر ایجاد گردیده است که در صورت اهتمام مسوولین عمرانی و فرهنگی شهر در بازسازی و توسعه کاربری معدودی از آثار کهن شهر همچون قلعه حسین آباد، باغ برجی شرقی، حمام های خزانه ای، مسجد رحیم خان (جامع) و حوزه علمیه زرین شهر می توان امیدواربود این آثار به عنوان مکمل تاریخی جاذبه های طبیعی و گردشگری این شهر در جذب گردشگر و توسعه فرهنگی اجتماعی شهر مثمر ثمر واقع شود.